substancje i ich przemiany

chemia nowej ery 1 sprawdziany substancje i ich przemiany pdf, chemia nowa era sprawdzian substancje i ich przemiany, chemia nowej ery klasa 1 sprawdzian substancje i ich przemiany, Partii mowy a mianowicie sprawdzian a mianowicie w zalacznikuGlownym bohaterem legend pt,, Opowiesc wigilijna wydaje sie byc Scrooge. Scrooge byl starcem. Film Eduelo z chemii - "Substancje i mieszaniny" (klasa VII) Tu możesz włączyć lub wyłączyć lektora Obejrzyj prezentację z języka angielskiego dla klasy 7 z działu „Substancje i mieszaniny”. Chemia Nowej Ery – klasa 7 Klasa 7 36 MB PDF. Klasa 7 Substancje i ich przemiany 2. Gęstość substancji , Substancje i ich przemiany , Klasa 7 , Chemia Nowej Ery , Chemia , Reforma 2017 Szkoła podstawowa klasy 4,8 , Zasoby , Kartkówka Gęstość. Pierwiastek związek chemiczny. Klasa I Dział I. Substancje i ich właściowści. Substancje i ich przemiany – przewiduje wyniki niektórych doświadczeń na podstawie posiadanej wiedzy – otrzymuje tlenek węgla(IV) w reakcji węglanu wapnia z kwasem chlorowodorowym – uzasadnia, na podstawie reakcji magnezu z tlenkiem węgla(IV), że tlenek węgla(IV) jest związkiem chemicznym węgla i tlenu – uzasadnia, na Substancje i ich przemiany (11 godzin lekcyjnych) Uczeń: 1. Zasady bezpiecznej pracy na lekcjach chemii – zalicza chemię do nauk przyrodniczych – stosuje zasady bezpieczeństwa obowiązujące w pracowni chemicznej – nazywa wybrane elementy szkła i sprzętu laboratoryjnego oraz określa ich przeznaczenie nonton a love so beautiful korean drama sub indo. 1) Ile mamy rodzajów piktogramów? a) 1 b) 2 c) 3 d) 4 2) Wskaż szkło laboratoryjne a) zlewka, pipeta, probówka b) cylinder miarowy, bagietka, palnik spirytusowy c) krystalizator, lejek, łyżka do spalań d) szkiełko zegarkowe, kolba miarowa, statyw do probówek 3) Wskaż właściwość fizyczną a) toksyczność b) smak c) zapach d) rozpuszczalność w wodzie 4) Wskaż właściwość chemiczną a) stan skupienia b) palność c) kolor d) połysk 5) Wskaż pierwiastki chemiczne a) woda, tlen, wodór b) dwutlenek węgla, argon, sód c) hel, złoto, miedź d) magnez, żelazo, siarkowodór 6) Wskaż niemetal a) miedź b) rtęć c) krzem d) sód 7) Wskaż wzór na gęstość a) objętość * masa b) powierzchnia / masa c) objętość / masa d) masa / objętość 8) ....... to przemiany, które nie prowadzą do powstania nowych substancji a) przemiany chemiczne b) przemiany fizyczne 9) Więcej jest metali czy niemetali a) metali b) niemetali 10) Kto wynalazł tablicę, w której wypisane są wszystkie pierwiastki a) Maria Skłodowska-Curie b) Carl Wilhelm SCHEELE c) Antoine Laurent LAVOISIER d) Dmitrij Iwanowicz MENDELEJEW 11) Kto odkrył Rad? a) Antoine Laurent LAVOISIER b) Dmitrij Iwanowicz MENDELEJEW c) Maria Skłodowska-Curie d) Carl Wilhelm SCHEELE 12) Co to są pierwiastki chemiczne a) substancje złożone b) substancje proste c) substancje prostsze d) wszystkie wymienione 13) Jak rozdzielić wodę od soli a) przy użyciu magnesu b) poprzez sedymentację c) poprzez destylację d) poprzez odparowanie Ranking Ta tablica wyników jest obecnie prywatna. Kliknij przycisk Udostępnij, aby ją upublicznić. Ta tablica wyników została wyłączona przez właściciela zasobu. Ta tablica wyników została wyłączona, ponieważ Twoje opcje różnią się od opcji właściciela zasobu. Wymagane logowanie Opcje Zmień szablon Materiały interaktywne Więcej formatów pojawi się w czasie gry w ćwiczenie. Ważne pojęcia chemiczne Substancja chemiczna to materiał, z którego zbudowane jest ciało fizyczne (przedmiot, organizm). Substancje mają określone charakterystyczne cechy, które nazywamy właściwościami tych substancji. Wyróżniamy właściwości: fizyczne (stan skupienia, barwa, połysk, gęstość, twardość, rozpuszczalność w wodzie, temperatura wrzenia i topnienia, przewodnictwo elektryczne i cieplne) chemiczne (zapach, smak, palność, aktywność chemiczna). Gęstość to stosunek masy substancji do jej gęstość żelaza wynosi 7,87 g/cm3 to oznacza, że próbka o objętości 1 cm3 ma masę 7,87 g. Substancje możemy podzielić na: proste zwane pierwiastkami chemicznymi (nie można ich rozłożyć na prostsze za pomocą reakcji chemicznych); wśród pierwiastków wyróżniamy: - metale - np. Fe, Cu, Na, K, Ca, Mg, Zn, Sn, Al, Pb, Ag, Au- niemetale – np. H, O, N, Cl, C, S, P, Br, Ar, He, Ne złożone – związki chemiczne (które składają się co najmniej z dwóch pierwiastków połączonych trwale ze sobą) W „języku chemicznym” zrozumiałym dla wszystkich ludzi, bez względu na to jakim językiem ojczystym się posługują, pierwiastki opisuje się symbolami (N, C, Mg, O, Cu), a związki chemiczne - wzorami (CuO, FeS, NaOH, H2O). W przyrodzie substancje w postaci „czystej” występują rzadko, często tworzą mieszaniny (powstają po zmieszaniu dowolnych ilości co najmniej dwóch substancji): jednorodne – nie można rozróżnić ich składników niejednorodne – można rozróżnić składniki. Substancje chemiczne podlegają przemianom, które dzielimy na: zjawiska fizyczne – przemiany, w których nie powstają nowe substancje reakcje chemiczne - przemiany, w których powstają nowe substancje. Powietrze to mieszanina gazów: pierwiastków – składników o stałej zawartości (tlen -21%, azot – 78%, gazy szlachetne: argon, hel, neon, ksenon) związków chemicznych - składników o zmiennej zawartości (woda- para wodna, tlenek węgla(IV)) Tlenki to związki chemiczne powstałe w reakcji tlenu z innymi pierwiastkami (metalami i niemetalami). metal + tlen -> tlenek metaluniemetal + tlen -> tlenek niemetalu Skutki zanieczyszczeń powietrza: dziura ozonowa, smog, kwaśne opady, zwiększenie efektu cieplarnianego. Reakcja charakterystyczna – reakcja chemiczna, która umożliwia identyfikację danej substancji (np. mętnienie wody wapiennej pod wpływem tlenku węgla (IV)). Porównania właściwości :tlenu, wodoru, azotu, tlenku węgla(IV) Poznajemy reakcje chemiczne i ich rodzaje. Reakcje chemiczne - to takie przemiany, w wyniku których otrzymujemy nowe substancje. Substraty reakcji – to substancje wzięte do reakcji chemicznej ulegające przemianom chemicznym (zapisujemy je z lewej strony równania reakcji). Produkty reakcji – to substancje otrzymane w reakcji chemicznej (zapisujemy je z prawej strony równania reakcji). Reagenty – to substancje biorące udział w reakcji (substraty i produkty). Równanie reakcji – to schematyczny zapis przebiegu reakcji chemicznej. Reakcja syntezy (reakcja łączenia) polega na łączeniu kilku substancji (substratów) w jedną substancję (produkt). Reakcja analizy (reakcja rozkładu) polega na rozkładzie jednej substancji (substratu) na kilka substancji prostszych (produktów). Reakcja wymiany polega na tym, że z kilku substratów (substancji) powstaje kilka produktów (innych substancji). Reakcje chemiczne dzielimy biorąc pod uwagę: 1. typ reakcji reakcja syntezy: kilka substratów → jeden produkt reakcja analizy: jeden substrat → kilka produktów reakcja wymiany: kilka substratów → kilka produktów 2. efekty energetyczne egzoenergetyczne – to reakcje, w których energia wydziela się do otoczenia (np. na sposób ciepła lub w postaci światła) przykładem takich reakcji są reakcje spalania endoenergetyczne – to reakcje, które zachodzą dzięki dostarczeniu energii z otoczenia przykładem takich reakcji są reakcje rozkładu Ten materiał został opracowany przez Przeczytanie i zapamiętanie tych informacji ułatwi Ci zdanie klasówki. Pamiętaj korzystanie z naszych opracowań nie zastępuje Twoich obecności w szkole, korzystania z podręczników i rozwiązywania zadań domowych. Co to jest obserwacja? Spostrzeżenie dokonane podczas przeprowadzania doświadczenia chemicznego lub w trakcie pokazu. Co to jest wniosek? Chemiczna interpretacja oraz uzasadnienie efektów doświadczenia Co to jest odczynnik chemiczny? Substancja używana w pracowni chemicznej Co to jest substancja? Rodzaj materii o określonych właściwościach Co to są właściwości? Charakterystyczne cechy substancji, które odróżniają substancję id innych substancji. Właściwości mogą być: fizyczne i chemiczne Warunki normalne – temperatura 00 = 273K, ciśnienie 1013,25 hPa Przykłady ciał fizycznych: - wata cukrowa; - drut miedziany; - kule śniegowe; - gwoździe stalowe; - sztabka złota; - puszka aluminiowe. Przykłady substancji: - cukier; - miedź; - woda; - żelazo; - złoto; - glin. Substancje dzielą się na metale i niemetale (więcej informacji poniżej). Substancje i wykonane z nich ciała fizyczne (przedmioty) Ciała fizycznego nie bada się, tylko substancję, z której dany przedmiot został wykonany np.: - drut miedziany (ciało fizyczne - przedmiot) - bada się miedź, czyli substancję; - wata cukrowa – bada się cukier; - kule śniegowe – bada się wodę; - gwoździe stalowe – bada się żelazo; - sztabka złota – bada się złoto; - puszka aluminiowa – bada się glin. Jak opisywać właściwości substancji? Właściwości substancji można podzielić na: a) właściwości fizyczne (opisują: wygląd, zachowanie wobec czynników fizycznych, np. czy substancja jest kowalna tzn. ma zdolność do odkształcenia się podczas kucia) - stan skupienia; - barwę; - połysk; - gęstość; - twardość; - rozpuszczalność w wodzie i innych rozpuszczalnikach; - temperatury wrzenia i topnienia; - przewodnictwo elektryczne i cieplne. b) właściwości chemiczne (opisują zachowanie wobec innej substancji) - zapach; - smak; - toksyczność; - palność; - aktywność chemiczna (czyli zdolność do oddziaływania z innymi substancjami) Właściwości fizyczne i chemiczne mają wpływ na przemiany, jakim ulegają (mogą się zmieniać w zależności od temperatury i ciśnienia). Przykład: Powstanie rdzy ma związek z właściwością chemiczną żelaza Co to jest gęstość? To właściwość substancji, którą można badać podczas codziennych czynności np. wsypując cukier do herbaty. - Jeśli gęstość jest większa od gęstości cieczy, substancja opada na dno. - Jeśli substancja ma gęstość mniejszą od gęstości cieczy – będzie pływała po powierzchni. Jak obliczyć gęstość? W jakich jednostkach wyraża się gęstość? Gęstość to stosunek masy substancji do jej objętości d = m/v [kg/m3] d – gęstość (kg/m3) m – masa substancji (kg) V – objętość, jaką zajmuje masa (m3) Inne jednostki do określania gęstości substancji - dla substancji stałych i cieczy (g/cm3); - dla gazów (g/dm3). Jak obliczyć masę, znając objętość i gęstość substancji? Należy przekształcić wzór d = m/v Otrzymujemy: m = d . V (masa = gęstość razy objętość) Rodzaje mieszanin: mieszaniny jednorodne (to takie, których składniki nie można rozróżnić patrząc ani za pomocą prostych przyrządów optycznych) np. woda z solą kuchenną mieszaniny niejednorodne (ich składniki można rozróżnić gołym okiem lub za pomocą prostych przyrządów optycznych) np. siarka z żelazem – można te składniki rozdzielić za pomocą magnesu Jak rozdzielić mieszaniny? Metody rozdzielania na składniki zależą od właściwości fizycznych tych składników np. gęstości, temperatury topnienia lub wrzenia, właściwości magnetycznych lub rozpuszczalności w wodzie. Metoda mechaniczna (np. przy użyciu sita), polega na mechanicznym rozdzieleniu substancji niejednorodnych na składniki Sedymentacja – to proces, w którym substancja stała o gęstości większej od gęstości cieczy, do której ją dodano, opada na dno naczynia (tworzy się osad). Dekantacja – proces oddzielania substancji stałej od cieczy poprzez zlanie cieczy znad osadu. Sączenie (filtracja) – przelewanie mieszaniny niejednorodnej substancji stałej i cieczy przez sączek z bibuły filtracyjnej Destylacja - metoda rozdzielenia mieszaniny jednorodnej cieczy różniących się temperaturami wrzenia. Przykład: woda z alkoholem Jako pierwszy odparuje składnik o najniższej temperaturze wrzenia, czyli alkohol, którego temperatura wrzenia wynosi 780C Po ogrzaniu mieszaniny jeden składnik zmienia stan skupienia. Alkohol wrze i paruje (ciecz zamienia się w gaz). Dopiero po osiągnięciu 1000C proces powtarza się dla wody. Pary alkoholu skraplają się, zbiera się alkohol (gaz zamienia się w ciecz) Co to jest reakcja chemiczna? To przemiany jednej substancji w inne (powstaje nowa substancja o innych właściwościach) np. kiszenie ogórków, pieczenie ciasta, trawienie pokarmów, rdzewienie przedmiotów. Co to jest zjawisko fizyczne? Proces, w wyniku którego nie powstaje nowa substancja np. ogrzewanie parafiny, która się topi, kartka papieru zwinięta w kulkę Sublimacja – zjawisko polegające na przemianie substancji stałej w gaz Resublimacja – przemiana gazu w substancję stałą Czym są pierwiastki chemiczne? To substancje, których nie można rozłożyć na substancje prostsze. Nazwy pierwiastków pochodzą od nazw miast, państw, kontynentów, imion bogów, nazw rzek, nazwisk wybitnych uczonych (np. polon – Polska). Stosuje się symbole do ich oznaczania, dzięki temu we wszystkich państwach, mimo różnicy alfabetu są jednoznaczne dla wszystkich. Symbol chemiczny zapisuje się jedną dużą literą, chyba, że nazwa pierwiastków zaczyna się tą samą literą, wówczas dodaje się drugą lub dalszą literę. Pierwiastki chemiczne są uporządkowane w układzie okresowym pierwiastków chemicznych. Symbole chemiczne stosuje się: do zapisywania substancji prostych, wzorów substancji złożonych (związków chemicznych np. MgO, NaCl). Co to są związki chemiczne? To substancja złożona z co najmniej dwóch różnych, trwale połączonych ze sobą pierwiastków chemicznych. Składniki związku chemicznego łączą się trwale i nie można ich rozdzielić metodami fizycznymi np. sączeniem, dekantacją czy krystalizacją. Poza tym związek chemiczny skład ilościowy ma określony. Mieszanina: - zmieszana ze sobą w dowolnych proporcjach; - ma dowolny skład ilościowy; - substancje są tylko wymieszane; - można rozdzielić ja na składniki wykorzystując metody fizyczne. Metale (np. cynk, sód, magnez): - stały stan skupienia; - srebrzystobiałą barwę; - metaliczny połysk; - bezwonne; - rtęć to jedyny metal, który w temperaturze pokojowej występuje w stanie ciekłym. Niemetale (np. fosfor czerwony, siarka): - w temperaturze pokojowej występują w stanie stałym lub gazowym; - różne barwy; - charakterystyczne zapachy; - brak połysku; - brom to jedyny niemetal, który w temperaturze pokojowej jest cieczą. Korozja to powolny proces niszczenia przedmiotów metalowych. Dzieje się tak w wyniku działania różnych czynników chemicznych. HomeSubjectsTextbook solutionsCreateLog inSign up Upgrade to remove adsOnly $ in this set (45)-Właściwości fizyczneStan skupienia,gęstość,barwa,połyskrozpuszczalność w wodzie,twardość,temperatura wrzenia i topnienia, przewodnictwo elektryczne-Właściwości chemicznesmak,zapach, palnośćaktywność chemiczna-Wzór na gestośćgęstość to stosunek masy do jej objętościd=m/v d - gęstośćm - masav - objętość-przemiana fizycznaPrzemiana w ktorej wyniku nie powstaje żadna nowa substancja:-ucieranie siarki-ogrzewanie parafiny-ciecie wstążki magnezowej-zgniatanie kartki papierukrzepniecie wody (lód)parowanie wody (para)skraplanie ( rosa)-przemiana chemicznaPrzemiana w wyniku ktorej powstaje nowa substancja o innych właściwościach:-spalanie siarki-spalanie parafiny-ogrzewanie wstążki magnezowej-spalanie kartki papierutrawienie pokarmów w organizmierdzewienie przedmiotówsmazenie cebuliSubstancja prostaTo taka ktorej nie da sie rozłożyć na proste składniki (np. miedz, żelazo, chlor)Substancja złożonaMieszanina dwóch rożnych substancji prostych tworzących związek chemiczny (np. woda, powietrze)-Pierwiastek chemicznyTo substancja prosta, ktorej nie można rozdzielić na części pierwszeSymbol chemiczmyTo umowny międzynarodowy zapis danego pierwiastka stanowiący pierwsza literę nazwy łacińskiej- Związek chemicznySubstancja złożona z co najmniej dwóch rożnych połączonych ze sobą trwałe pierwiastków chemicznych. Za pomocą mozna zapisać wzory związków chemicznych np. NaCl-skład powietrza78% azot21% tlen1% gazy szlachetne-SubstratySubstancje zużyte do reakcji chemicznej-ProduktySą to substancje otrzymane w wyniku reakcji chemicznej-ReagentySubstraty + produkty każda substancja biorąca udział w reakcji chemicznej, a więc zarówno substrat, produkt przejściowy, jak i produkt (końcowy).-Reakcja analizyReakcja chemiczna podczas której z jednego substratu powstaje wiele produktów AB-> A+B tlenek magnezu-> tlen+magnez-Reakcja syntezyReakcja chemiczna podczas której z kilku substratów powstaje jeden produktA+B->AB tlen+magnez-> tlenek magnezu-Reakcja wymianyReakcja chemiczna podczas której z kilku substratów powstaje kilka produktów AB+C->AC+B tlenek węgla + wodór-> tlenek wodoru+ wegielciało fizyczneto otaczające nas przedmioty np drut miedziany, wata cukrowa-substancjato materia o określonych właściwościach np miedź, cukier, żelazo-właściwości substancji tocechy charakterystyczne, które odróżniają jedną substancję od drugiej, dzięki czemu można ją zidentyfikować-jednostka gęstościkg/m3-tlenekzwiązek chemiczny tlenu z innym pierwiastkiem chemicznym np tlenek węgla, tlenek siarki-spalaniegwałtowne utlenianie przebiegające z wydzieleniem światła i ciepła-utlenianiełączenie się tlenu z pierwiastkami chemicznymi-reakcja charakterystyczna toreakcja chemiczna umożliwiająca identyfikację danej substancji-higroskopijność tozdolność pochłaniania wilgoci (pary wodnej i wody) przez substancje-reakcja egzoenergetycznareakcja chemiczna przebiegająca z wydzieleniem ciepła (czerwone torebki z blaszką)-reakcja endoenergetycznareakcja chemiczna, do której przebiegu konieczne jest stałe doprowadzanie energii (woda z kwaskiem cytrynowym)-reakcja utleniania-redukcji (redoks) tojest to reakcja chemiczna, podczas której następuje zmiana stopni utlenienia atomów w wyniku wymiany chemiczny, który oddaje tlen-reduktorpierwiastek chemiczny, który przyłącza tlen-tlenek węgla (IV) właściwości fizyczne:gazbezbarwnydobrze rozpuszcza się w wodziegęstość około 1,5 raza większa od powietrza-tlenek węgla (IV) właściwości chemiczne:tlenek niemetalubezwonnynie pali się i nie podtrzymuje spalaniapowoduje mętnienie wody wapiennej, gdyż z nią reagujewodór- właściwości fizycznegazbezbarwnysłabo rozpuszczalny w wodziegaz o najmniejszej gęstości (14x mniejszej od powietrza)wodór -właściwości chemiczneniemetalbezwonnyłączy się z niemetalamiz tlenem tworzy wodęz azotem tworzy amoniakz chlorem tworzy chlorowodórz siarką tworzy siarkowodórz metalami tworzy wodorkipalnyazot - właściwości fizycznegazbezbarwnysłabo rozpuszcza się w wodzieazot - właściwości chemiczneniemetalbezwonnynie podtrzymuje spalaniatlen właściwości fizycznegazbezbarwnysłabo rozpuszcza się w wodzietlen właściwości chemiczneniemetalbezwonnyłączy się z niemetalami i metalami tworząc tlenkipodtrzymuje spalaniesam się nie pali-powietrze właściwości fizycznegazbezbarwnysłabo rozpuszcza się w wodziemieszanina jednorodna-powietrze właściwości chemicznebezwonnebez smakuwodór otrzymuje się w...w reakcji cynku z kwasem chlorowodorowym (kwas solny) cynk reaguje z kwasem solnym i wydziela się wodór, który jest palny a zmieszany z małą ilością powietrza zapala się i tworzy charakterystyczny dźwiękReakcja charakterystyczna dla wykrywania tlenku węgla (IV)mętnienie wody wapiennej pod wpływem tlenku węglaskutki zanieczyszczenia powietrza- zwiększenie efektu cieplarnianego- dziura ozonowa- zanieczyszczenie powietrza, wody i gleby czylismog, kwaśne opady, zanieczyszczona wodaźródła zanieczyszczenia powietrza:- naturalne: tlenek węgla, tlenki azotu i metanu- antropogeniczne: wytworzone przez człowieka źródła tlenków siarki (produkcja przemysłowa), tlenków węgla (spaliny samochodowe)Sets found in the same folderŁacina18 termsola_suchanekChemia tlenki i wodorotlenki28 termsmaja_dzipanowWoda i roztwory wodne11 termsclassy_accordionatomy i cząsteczki39 termsmajkaslaweckiOther sets by this creatoriron fist żelazna pięść65 termsanna6041Przedsiębiorczość17 termsanna6041II wojna światowa31 termsanna6041angielski mój105 termsanna6041Other Quizlet setscommercial law ch. 355 termslcg8Language acquisition17 termshelenfahyUrologia - España11 termsPiotrzatykaBusiness Management Final BAMG 350167 termssnowboard1594Flickr Creative Commons ImagesSome images used in this set are licensed under the Creative Commons through to see the original works with their full fizyczne Właściwości substancji, czyli ich cechy charakterystyczne Zakładka: Substancje i ich przemianyDodanie wpisu: 30-11-2020 12:00 Kryteria Sukcesu:1. Wyjaśnię pojęcia: materia, substancja, ciała Wyjaśnię, co to są właściwości substancji i jak je Wymienię właściwości Piktogramy niebezpiecznych substancji. Adnotacja 1.:Materia - wszystko co nas otaczaSubstancja - składnik materiiCiała fizyczne - substancje, z których przedmiot został 2.:Właściwości substancji - cechy charakterystyczne, które opisują ciała fizyczne.\Adnotacja 3.: Właściwości fizyczne:Stan skupieniaBarwaPołyskGęstośćTwardośćRozpuszczalność w wodzie i innych rozpuszczalnikachTemperatura wrzenia i topnieniaPrzewodnictwo elektryczne i cieplneWłaściwości chemiczne:ZapachPalnośćSmakToksyczność*Aktywność chemicznaAd. toksycznaSubstancja drażniącaSubs. żrącaSubs. nieb. dla środowiskaSubs. wybuchowaSubs. łatwopalnaSubs. utleniającaSubs. rakotwórcza, mutagenicznaAutor: Maciej Suchecki czytaj więcej... Zasady bezpiecznej pracy na lekcjach chmii. Zakładka: Substancje i ich przemianyDodanie wpisu: 30-11-2020 11:49 1. Gdzie wykonuje się doświadczenia chemiczne?W pracownii Jak zapisywać obserwacje?Co widać? Co słychać? Co czuć?Pytania Obserwacja - spostrzeżenia dokonane podczas przeprowadzania doświadczenia chemicznego lub w trakcie - chemiczna interpretacja oraz uzasadnienie efektów chemiczny - substancja używana w pracowni Maciej Suchecki czytaj więcej...

substancje i ich przemiany